„List z Kozielska” – niezwykła lekcja historii i empatii w staszowskiej „Dwójce”
W Publicznej Szkole Podstawowej nr 2 im. Ignacego Jana Paderewskiego w Staszowie odbył się wyjątkowy konkurs literacki pod nazwą „List z Kozielska – ostatnie słowa do bliskich”. Wydarzenie, zorganizowane przez panie Beatę Ptak, Annę Legawiec oraz Agatę Bazak (koordynator) pod kierownictwem dyrektora dr. Dariusza Kubalskiego, stało się dla uczniów klas IV–VIII okazją do głębokiego spotkania z tragiczną historią narodu i losami wybitnego pedagoga związanego z naszą placówką.
W hołdzie kapitanowi Józefowi Jaroniowi
Konkurs miał na celu upowszechnienie wiedzy o postaci kapitana Józefa Jaronia (1900–1940). Pamięć o nim jest w murach naszej szkoły wciąż bardzo żywa – był on bowiem nie tylko legionistą, ale przede wszystkim oddanym nauczycielem i kierownikiem naszej szkoły w latach 1929–1939.
Józef Jaroń był człowiekiem wielu pasji i niezłomnych zasad. Wykształcony w seminarium w Starym Sączu i na kursach w Poznaniu, zaszczepił w staszowskiej młodzieży miłość do sztuki. Jego droga żołnierska wiodła przez Legiony Polskie, wojnę polsko-bolszewicką w 1920 roku, aż po wrzesień 1939 r., kiedy to został zmobilizowany do 94. Pułku Piechoty Rezerwowej w Staszowie.
Prywatnie był niezwykle kochającym mężem i ojcem. W zachowanych listach widać, z jaką ogromną czułością zwracał się do żony Stefanii, którą nazywał Fusią oraz dzieci – Irenki i Jerzyka. Świadectwem tej miłości jest przejmujący fragment autentycznej korespondencji z obozu:
„Moja Najdroższa Fusiu! Z wielkim utęsknieniem oczekuję tej chwili, gdy będę mógł połączyć się z Wami. Najdrożsi! Obecnie, zawiadamiam Was, że jestem jeszcze zdrów i bardzo, a bardzo tęsknię za Wami. (…) Ciekawy jestem, czy dzieci uczęszczają do szkoły czy też uczą się w domu. Jeżeli nie chodzą do szkoły, to pamiętaj Irenko i Jerzyku, uczcie się w domu, aby nie zapomnieć tego, czego uczyliście się dotąd. (…) Opisz mi co w rodzinie mojej i Twojej, oraz o naszych znajomych, a zarazem opisz w 2-3 słowach, co jest w mojej szkole”.
To właśnie ta głęboka więź z najbliższymi oraz oddanie szkole stały się głównymi motywami prac konkursowych.
Kapitan Jaroń, jako jeniec obozu w Kozielsku, został zamordowany przez NKWD w Katyniu wiosną 1940 roku.
Wspólny wysiłek społeczności szkolnej
Zadanie konkursowe polegało na samodzielnym napisaniu listu stylizowanego na autentyczną korespondencję Józefa Jaronia z obozu w Kozielsku. Nad rzetelną oceną prac czuwała komisja:
Zgodność z faktami historycznymi: organizatorzy pod kierunkiem dr. Dariusza Kubalskiego.
Wartość literacka i poprawność językowa: polonistki, pani Barbara Piotrowicz oraz pani Małgorzata Rajca.
Oprawa graficzna: pamiątkowe dyplomy zaprojektowała pani Elżbieta Mikus, a ich profesjonalny wydruk w firmie ZEMAR zapewnił pan Marcin Jaroń.
Honorowy patronat nad konkursem objęli Burmistrz dr Leszek Kopeć oraz prawnukowie bohatera – panowie Marcin Jaroń i Maciej Respondowicz.
Poruszające świadectwa młodych pokoleń
Prace zawierały pożółkłe, nadpalone karty zdobione nutami i różami, które oddawały tragizm tamtych chwil. W listach wybrzmiewały ogromne emocje. Mikołaj Kozieł (4b) pisał: „Szkoła stała się moim drugim domem (…). Proszę Was, dbajcie o szkołę”. Lena Słowik (4b) zwracała się do „Najdroższej Fusi, Irenki i Jerzyka”. Natomiast Jakub Bajorek (6a) użył słów pełnych pokory i ufności: „Jak będzie, tego nikt nie wie. Ja jednak wierzę w Opatrzność Bożą i mam nadzieję, że na wiosnę wrócę do Was do domu”.
Z kolei Lena Zielińska (6c) zawarła niezwykle patriotyczne przesłanie: „Czuję, że gdy nastanie wiosna, nasza Ojczyzna odrodzi się na nowo, a nasza rodzina będzie szczęśliwa. (...) Kochani pamiętajcie również, że miłość do Ojczyzny jest naszą powinnością”. Również Kacper Szcześniak (4b) pisał do żony – „kochanej Stefanii”, wspominając muzykę i wspólnie spędzone chwile. Zuzanna Strojek (8a) przywołała wspomnienie szkolnego zespołu mandolinistek, Mikołaj Szcześniak (8a) apelował o dbanie o szkolny chór, a Julian Kozyra (8b) pisał o tęsknocie za zwykłym życiem w Staszowie.
Wyniki i gratulacje
Wybór nie był prosty, ale po długich naradach komisja wyłoniła laureatów:
Kategoria klas IV–VI:
I miejsce: Kacper Szcześniak (klasa 4b)
II miejsce: Jakub Bajorek (klasa 6a)
III miejsce: Lena Zielińska (klasa 6c)
Kategoria klas VII–VIII:
I miejsce: Mikołaj Szcześniak (klasa 8a)
II miejsce: Zuzanna Strojek (klasa 8a)
III miejsce: Julian Kozyra (klasa 8b)
Wyróżnienia: Mikołaj Kozieł (klasa 4b), Lena Słowik (klasa 4b), Eliza Łukaszek (klasa 4b), Amelia Mazanka (klasa 4c) oraz Nadia Bartocha (klasa 5c).
Finał w miejscu pamięci
Uroczyste wręczenie nagród odbędzie się 13 kwietnia 2026 roku o godzinie 11.00 w parku im. Adama Bienia przy pomniku poświęconym żołnierzom pomordowanym na Wschodzie. To właśnie tam oddamy hołd tym, którzy zostali bestialsko zgładzeni wiosną 1940 roku.
Organizatorzy składają serdeczne podziękowania panu Marcinowi Jaroniowi oraz panu Maciejowi Respondowiczowi za ich nieustanne wsparcie oraz ufundowanie nagród dla laureatów.
Więcej o losach bohatera można dowiedzieć się z monografii pt. „Józef Jaroń. Legionista, nauczyciel, więzień Kozielska” autorstwa niżej podpisanej, która jest również fundatorką nagród.
Agata Bazak
